1. Có đô Hoa Lư – Di sản văn hóa được UNESCO công nhận giữa lòng Ninh Bình
Địa chỉ: xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Cố đô Hoa Lư, với diện tích rộng lớn lên đến 300 ha và các công trình kiến trúc có giá trị cao về văn hóa và lịch sử, cùng với cảnh sắc non nước tuyệt đẹp, là một trong bốn vùng lõi của Quần thể danh thắng Tràng An. Năm 2014, khu vực này đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa kép đầu tiên và duy nhất tại Đông Nam Á. Hiện nay, Cố đô Hoa Lư cũng là một trong những điểm đến được yêu thích nhất tại Ninh Bình.
2. Bạn có thể đến viếng thăm Cố đô Hoa Lư bằng những loại phương tiện nào là hợp lý nhất?
Nằm trên địa bàn giáp ranh giới giữa hai huyện Hoa Lư, Gia Viễn cùng thành phố Ninh Bình. Nếu có ý định tham quan Cố đô, bạn có thể di chuyển bằng các loại phương tiện như xe khách, máy bay, tàu hỏa đều được.
3. Ngược dòng thời gian tìm hiểu về bề dày lịch sử trong 42 năm nơi Cố đô Hoa Lư
Cố đô Hoa Lư là đế đô đầu tiên của nước ta, tồn tại trong 42 năm. Đây là mảnh đất chứng kiến sự nghiệp dựng nước và giữ nước oai hùng của triều Đinh (968 – 980), triều Tiền Lê (980 – 1009) và những năm đầu của triều Lý (1009 – 1010).
Với địa thế đồi núi trùng điệp bao quanh như một tấm bình phong vững chắc, cùng dòng Hoàng Long uốn lượn và các cánh đồng Nho Quan, Gia Viễn với hào sâu, Hoa Lư là vùng đất có giá trị quân sự cao. Chính tại đây, năm 968, Đinh Bộ Lĩnh đã dẹp loạn 12 sứ quân, lên ngôi hoàng đế, lập ra nước Đại Cồ Việt và Hoa Lư trở thành trung tâm chính trị, đế đô đầu tiên của đất nước.
Đến thời vua Lý Thái Tổ, ông đã đưa ra quyết định dời dô lịch sử, và Hoàng thành Thăng Long chính là nơi được lựa chọn khi nhận ra kinh đô Hoa Lư chật hẹp, khó mở mang thành đô và không phù hợp với vị thế đất nước lúc bấy giờ.
Chính quyết định mang tính chất lịch sử này đã kết thúc những tháng ngày Hoa Lư là vùng đất cố đô của nước ta. Tuy nhiên, hệ thống triều đình và cơ sở vật chất của Hoàng thành Thăng Long lúc bấy giờ đều thừa hưởng từ kinh đô Hoa Lư ngày trước. Tuy sau này các vua không sinh sống tại đây nữa, nhưng Cố đô Hoa Lư vẫn tiếp tục được xây dựng những công trình kiến trúc kiên cố với đền, chùa, đền thờ và được bảo tồn cho đến tận ngày nay.
4. Cố đô Hoa Lư – Dấu ấn về một thời vàng son của dân tộc
Nếu có dịp về với vùng đất cố đô trong hành trình khám phá Ninh Bình, bạn chắc chắn sẽ ngạc nhiên trước cảnh sắc trầm mặc, hoài cổ và phảng phất dư vị thời gian nơi đây. Nhưng ở đâu đó nơi thành lũy bờ tường, bạn vẫn sẽ nhận ra nét uy nghi, oai linh của một đế đô nguy nga tráng lệ ngày trước.
Với diện tích rộng rãi ấn tượng lên đến hơn 300ha, Cố đô Hoa Lư là quần thể di tích với các công trình kiến trúc tường thành, hang động, đền chùa, lăng mộ và những công trình khác có giá trị lịch sử và văn hóa cao. Cố đô được chia làm 3 vùng, bao gồm: vùng bảo vệ đặc biệt, vùng đệm và các di tích liên quan.
Vùng bảo vệ đặc biệt bao gồm toàn bộ khu vực bên trong thành Hoa Lư, với những di tích còn tồn tại cho đến ngày nay như đền vua Lê Đại Hành, đền vua Đinh Tiên Hoàng, đền thờ Công chúa Phất Kim, chùa Nhất Trụ, Phủ Vườn Thiên, chùa Kim Ngân, bia Câu Dền, chùa Cổ Am, phủ Chợ, hang Bim, chùa Duyên Ninh, sông Sào Khê và tường thành, nền điện dưới lòng đất.
Chùa Nhất Trụ nơi Cố Đô Hoa Lư
Đền Vua Đinh Tiên Hoàng
Đền Vua Lê Đại Hành
Cột Kinh Phật hơn một ngàn năm tuổi ở Cố Đô Hoa Lư
Phủ Vườn Thiên với cảnh sắc yên bình
Trong khi đó, vùng đệm của Cố đô Hoa Lư lại bao gồm khu vực cảnh quan hai bên dòng Sào Khê, Quần thể danh thắng Tràng An với hệ thống chùa và Động Am Tiên, đình Yên Trạch, hang Muối, hang Quàn, hang Sinh Dược, hang Luồn, hang Địa linh, hang Ba Giọt, hang Nấu Rượu, chùa Bà Ngô, đền Trần, phủ Khống, phủ Động, động Liên Hoa, hang Bói, v.v.
Các di tích liên quan trong quần thể Cố đô Hoa Lư đóng vai trò quan trọng dưới thời nhà Đinh, bao gồm hệ thống chùa Bái Đính cổ, cổng Nam, cổng Động, động Hoa Lư, động Thiên Tôn, đền thờ Đinh Bộ Lĩnh cùng những di tích thờ vua Đinh khác ở tỉnh Ninh Bình.
5. Những công trình kiến trúc tiêu biểu nơi Cố đô Hoa Lư
5.1 Khám phá di tích đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng nơi Cố đô Hoa Lư
Trải dài suốt hơn 1.000 năm lịch sử, các công trình di tích quan trọng tại Cố đô Hoa Lư vẫn được bảo tồn và gìn giữ đến ngày nay. Trong số đó, đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đền vua Lê Đại Hành là những điểm nổi bật nhất.
Tọa lạc nơi xã Trường Yên – vốn là trung tâm thành Đông của cố đô ngày trước – đền vua Đinh Tiên Hoàng tọa lạc tại vị thế cực kỳ lý tưởng: phía trước là núi Mã Yên, nơi mộ vua Đinh oai linh nằm đó ngắm nhìn vẻ đẹp non sông. Đền được khởi công xây dựng từ thời nhà Lý theo kiểu ‘nội công, ngoại quốc’, mô phỏng hình dáng của kiến trúc kinh đô xưa, sau đó được kiến thiết lại dưới thời Hậu Lê.
Được xây dựng từ thế kỷ 17, đền vua Đinh Tiên Hoàng là một quần thể kiến trúc độc đáo với các công trình uy nghi như ngọ môn quan, núi giả, hồ sen, vườn hoa, nghi môn ngoại, nghi môn nội, cùng ba tòa bái đường, Thiên Hương và hậu cung. Trong cùng khu vực của đền là tượng vua Đinh và các con trai của ông. Ngày nay, đền vẫn lưu giữ nhiều cổ vật quý giá, bao gồm đôi voi chầu và cặp bảo vật long sàng đá (sập đá) đặt ở Sân rồng, hoàn toàn tạc từ đá xanh nguyên khối với các đường nét chạm khắc tinh xảo.
Không chỉ vậy, đền vua Đinh còn được trang trí bởi nhiều hình dáng, họa tiết chạm khắc tinh xảo trên những cột gỗ, đá với hình rồng, mây, tiên nữ, hoa lá, v.v Đây là những minh chứng rõ nét nhất thể hiện được sự tài hoa, khéo léo của những người nghệ nhân của thế kỷ 17 ngày trước.
5.2 Đền vua Lê
Cách đền vua Đinh khoảng 500 mét là đền vua Lê Đại Hành, mặc dù có quy mô nhỏ hơn. Ngôi đền được xây dựng với ba tòa gồm Bái Đường, Thiên Hương, thờ Phạm Cự Lượng – người đã giúp Lê Hoàn lên ngôi. Trong khu vực chính của đền, thờ vua Lê Đại Hành; bên trái là thờ Lê Ngọa Triều, con trai của vua Lê, và bên phải là thờ hoàng hậu Dương Vân Nga. Trước đền là quảng trường trung tâm của Cố đô Hoa Lư, trong khi sau đền là hào nước từng bảo vệ cố đô, chạy quanh dưới chân núi Đìa.
Ngày nay, nơi đền vua Lê vẫn còn đó những dấu tích kiến trúc cổ với những mảng chạm trổ, điêu khắc công phu và cả dấu tích của nền cung điện cũ với các món đồ gốm sứ cổ. Các hiện vật quý này bây giờ vẫn đang được lưu trữ tại phòng bảo tàng phía trái đền.
5.3 Đền thờ Công chúa Phất Kim
Nằm bên cạnh đền vua Lê Đại Hành và chùa Nhất Trụ chính là đền thờ Công chúa Phất Kim, con gái của vua Đinh Tiên Hoàng. Đền là nơi người dân xây dựng để suy tôn người phụ nữ hiền lành, chịu nhiều sóng gió của thế kỷ X ngày trước.
Không chỉ là đế đô đầu tiên của đất nước ta ngày trước, Cố đô Hoa Lư ngày nay vẫn còn đó những công trình kiến trúc có ý nghĩa to lớn về văn hóa, lịch sử, thể hiện được một thời dân tộc oai hùng. Nếu có dịp về với vùng đất Ninh Bình, đừng bỏ lỡ cơ hội một lần được ghé đến tham quan nơi cố đô bạn nhé.
